Praktijkvoorbeeld

‘Kijk voor een goede spreiding van onderwijs over je gemeentegrenzen heen'

Geplaatst:17 april 2018
 

"Gemeenten en schoolbesturen: zoek elkaar op en praat met elkaar"

Henkjan Kok PPOG, Regionaal procesbegeleider

Leerlingendaling speelt nu ook volop in het vo. Veel scholen zien dit niet of gaan elkaar beconcurreren. Andere scholen bereiden zich wel al voor en werken samen met gemeenten aan een regionaal gebiedsplan. Maar wat is zo’n gebiedsplan eigenlijk? En is het altijd de oplossing om de gevolgen van leerlingendaling tegen te gaan? We vroegen het regionaal procesbegeleider Henkjan Kok.

'Een gebiedsplan is een plan waarin gemeenten en schoolbesturen samen plannen ontwikkelen voor een evenwichtige spreiding van het onderwijsaanbod over gemeentegrenzen heen’, legt Kok uit. ‘Gemeenten vinden hun grenzen vaak heel belangrijk. Voor leerlingen, ouders en scholen geldt dat niet of veel minder sterk. Daarom is het belangrijk dat gemeenten over hun grenzen heen leren kijken. Als je op het gebied van onderwijs een gemeentegrens aanhoudt, kijk je alleen naar je eigen gemeente. En vind je het ook niet zo erg als er een school aan jouw grens verdwijnt. Maar als iedereen dat doet, ontstaan er witte vlekken in het onderwijslandschap en beïnvloed je bijvoorbeeld het woon-werkgebied negatief. Dat moet in gesprek met elkaar worden voorkomen.’

Rol regionaalprocesbegeleider

Kok deed zijn werk als regionaal procesbegeleider voor het eerst in de Achterhoek, daarna in Liemers en in de Betuwe. In al die gesprekken merkte hij vaak dat de verschillende spelers maar weinig van elkaar wisten. ‘Schoolbesturen hebben geen idee hoe het proces in een gemeente verloopt. Aan welke knoppen je moet draaien om bijvoorbeeld geld te krijgen. En gemeenten hebben geen idee wat schoolbesturen kunnen doen, als het om huisvesting gaat. Vaak wordt geroepen dat schoolbesturen bij een fusie aan nieuwe huisvesting moeten meebetalen. Maar dat kan niet. Daarom is het fijn als er iemand in het overleg zit, die wel weet hoe dat zit. Dat is vaak de rol van de regionale procesbegeleider.’

Lokaal maatwerk

Kok heeft tijdens zijn werk al verschillende keren over een gebiedsplan besproken. Maar dat is niet altijd de oplossing, vertelt hij. ‘Begrijp me goed, ik ben niet tegen een gebiedsplan. Maar in de praktijk gaat het lokaal toch vooral om maatwerk. Wat dat betreft zit er een wereld van verschil tussen een plan en de realisatie.’

Hij haalt een voorbeeld uit de praktijk aan. ‘Een school in Corle dreigde opgeheven te worden. De wethouders uit Aalten en Winterswijk verwachtten dat de leerlingen naar het naburige Bredevoort zouden gaan. Dat was immers geografisch gezien de dichtstbijzijnde school. Het tegenovergestelde zou gaan gebeuren. Ouders zouden toch voor het openbaar onderwijs in Winterswijk kiezen, omdat ze op historische gronden niet naar Aalten wilden.

Dan schopt de werkelijkheid een regionaal beleidsplan in de war. Overigens is de school nog steeds niet daadwerkelijk gesloten. Wat dat betreft is een gebiedsplan vaak meer relevant voor het voortgezet onderwijs dan voor het primaire onderwijs, waarbij soms andere keuzes meespelen.’

Evenwichtige spreiding

Een ander voorbeeld waar het wel lukte. ‘In de gemeente Berkelland heb ik een plan gemaakt voor de vier hoofdplaatsen (Eibergen. Borculo, Neede, Ruurlo) en de kleine kernen. Dat is inmiddels uitgevoerd. Bij het opzetten van het plan is ook rekening gehouden met de ontwikkelingen in de omliggende gemeenten, zodat er een evenwichtige spreiding blijft bestaan.’

Afspraken vmbo

Een derde voorbeeld, dit keer vanuit het vo. ‘De situatie in de Achterhoek is vrij uniek. Nog voordat de gevolgen van leerlingendaling zichtbaar werden, werken de middelbare scholen daar op bestuurlijk niveau al samen onder één bestuur (Achterhoek VO). Hierdoor werd het ook gemakkelijker om onderling afspraken te maken over bijvoorbeeld het voortbestaan van alle vmbo-opleidingen. Als dat gebeurt, zie je ook andere samenwerkingsvormen met het bedrijfsleven ontstaan. Zeker voor de technische opleidingen. Zo ontstaat een win-winsituatie voor de hele regio hier. Die afspraken en gevolgen zet je niet in een gebiedsplan, dat ontstaat door de unieke situatie hier. Maar daar kun je wel in een gebiedsplan op inspelen.’

Tip

Tot slot heeft Kok nog een tip voor gemeenten en schoolbesturen die het maken van een regionaal gebiedsplan overwegen. ‘Gemeenten en schoolbesturen: zoek elkaar op en praat met elkaar. En schoolbesturen: werk samen zonder je eigenheid te verliezen.’